Werk is werk en thuis is thuis

Facebooken onder werktijd, rapporten lezen in bed: werk en privé strikt gescheiden houden is makkelijker gezegd dan gedaan. Maar het is wel veen stuk gezonder.

Op je werk even een autoverzekering uitzoeken, of snel een andere oppas regelen, want de vaste is ziek. ’s Avonds thuis, na het eten, klap je je laptop open om die rapportage in elkaar te zetten, en op zaterdagochtend kun je mooi nog het verslag van de vorige vergadering doornemen. Bij bijna de helft van de mensen lopen werk en privé geregeld in elkaar over.

‘Integreerders’ noemt een Fins onderzoek uit 2015 deze mensen. Naast deze integreerders zijn er de ouderwetse workaholics – 1 op de 5 is thuis veel bezig met werk – en de ‘scheiders’, die werk en privé strikt uit elkaar houden (19 procent), en de mensen die onder werktijd veel met thuis bezig zijn (15 procent).

Het voelt zo lekker efficiënt, werk en privé in één moeite door doen. Bovendien kan het tegenwoordig ook: overal is internet en vrijwel iedereen heeft een smartphone. Toch blijken de integreerders en de workaholics het minst gezond, aldus het onderzoek, en zijn de scheiders juist het gezondst bezig. De Finse psychologe Ulla Kinnunen, die het onderzoek leidde, zegt: ‘Je hebt ontspanning en herstel nodig. Als je rollen thuis en op je werk steeds in elkaar overlopen, kun je thuis niet bijkomen van je werk.’ Mensen die zich niet kunnen opladen voor hun verschillende rollen lopen een groter risico op emotionele uitputting. Ook worden ze langzamerhand minder fit en minder creatief

Niet met volle aandacht
De bevindingen van het Finse onderzoek worden bevestigd door recent Nederlands onderzoek naar werknemers die buiten hun normale kantooruren stand-by moesten staan, bijvoorbeeld omdat ze piketdienst hadden. Mensen blijken gestrest te raken van thuis bereikbaar moeten zijn van de baas, ook al hoeven ze geen werk te doen. Alleen al het feit dat ze hun telefoon in de gaten moeten houden en elk moment in actie moeten kunnen komen, veroorzaakt spanning. Wie thuis ook voor collega’s beschikbaar is, rust bovendien minder goed uit.

De grootste valkuil van de integreerder is dat hij denkt efficiënt te zijn door te multitasken. Terwijl je aan de telefoon bent met een klant google je een wasmachinereparateur, en op de fiets voor het stoplicht app je die collega om te vragen hoe haar bespreking ging. Maar al dat schakelen tussen verschillende taken leidt ertoe dat je meer fouten maakt. Je wordt minder precies en kunt details minder goed onthouden. Ook word je van multitasken sneller moe dan van taken scheiden en ná elkaar doen in plaats van tegelijkertijd.

Psycholoog Elianne van Steenbergen van de Universiteit Utrecht is gespecialiseerd in de balans tussen werk en privé. ‘Door te integreren ben je er zowel thuis als op je werk niet met volle aandacht bij. Je bent eigenlijk nergens psychologisch beschikbaar. Het gevolg van nergens écht aanwezig zijn is dat je thuistijd en je werktijd worden uitgehold.’ Van Steenbergen: ‘Mijn man kwam vroeger altijd thuis met zijn telefoon in zijn hand. Hij kwam binnen terwijl hij zijn werkmail aan het checken was. Hij was er, maar eigenlijk was hij er nog niet. Wat ik zei ging langs hem heen. En ik maar onderzoek doen naar de negatieve gevolgen van integreren! Gelukkig heeft het onderzoek hem overtuigd om mentale schotten aan te brengen tussen werk en thuis.’

Niet alleen kan je partner ervan balen dat je werk en privé door elkaar lopen, voor jezelf voelt het ook niet goed. Volgens Van Steenbergen weet iedereen eigenlijk best dat je er thuis of op je werk helemaal zou moeten zijn. Als je dat dus niet doet, kun je het gevoel krijgen dat je overal tekortschiet. ‘Dat kan leiden tot schuldgevoel ten opzichte van thuis én van je werk.’

Bekijk het zakelijk
Kortom: werk en privé zo veel mogelijk scheiden is de boodschap. Maar hoe doe je dat? Het begint met het besef dat werk, hoe belangrijk ook, een rol is. Een van je verschillende rollen. ‘Het moet niet vanzelfsprekend worden om altijd maar beschikbaar te zijn voor je werk,’ zegt werk-privé-expert Van Steenbergen. Voor die bewustwording is zelfvertrouwen onontbeerlijk: het vertrouwen dat je goed genoeg presteert op je werk. Werk is uiteindelijk een afspraak: in 40 uur doe ik dit werk voor jou, voor dit bedrag. Een beetje overwerken kan best, maar als dat standaard is, moet je die afspraak herzien of op zoek gaan naar wat er aan de hand is. Van Steenbergen. ‘Misschien is de baan te vol voor je. Zou je vaker “nee” moeten zeggen, of met je leidinggevende praten over je verantwoordelijkheden.’ Je werk zakelijk bekijken, kan helpen.

Vermoedelijk denken veel scheiders zo, meer dan integreerders en workaholics. De bedrijfscultuur kan het zelfvertrouwen van de laatste twee groepen beïnvloeden. Veel mensen proberen net zo te werken als hun baas. Als hij of zij altijd ’s avonds nog mailt, kun je je verplicht voelen onmiddellijk te reageren. Anders kom je niet betrokken over. Maar veel bedrijven verwachten helemaal geen 24/7-beschikbaarheid, denkt Van Steenbergen. ‘Ze willen vooral dat mensen goed presteren en zich niet schuldig voelen als ze niet aan het werk zijn.’

Een goed idee dus, om de verwachtingen van je leidinggevende eens te bespreken. Wat verwacht die eigenlijk van je als hij of zij laat op de avond nog een berichtje stuurt, of als er een spoedklus binnenkomt als jij al met je jas aan staat? Vraagt je manager je expliciet om langer door te werken, of is het iets dat je zelf invult? Vraag om verduidelijking, op een open, rustige manier. Misschien stel jij wat betreft flexibiliteit en beschikbaarheid hogere eisen aan jezelf dan je baas doet.

Ook andersom is het goed om verwachtingen te bespreken: wat kunnen ze op je werk van jou verwachten? Zo maak je je eigen belastbaarheid onderwerp van gesprek. ‘Je kunt werk en privé scheiden door afspraken te maken met jezelf, je collega’s en je partner,’ adviseert Van Steenbergen. Hoewel strikt scheiden het gezondst is, is dat niet voor iedereen realistisch. Nooit ’s avonds werken, of verkondigen dat na vijf uur je thuistijd ingaat, werkt nu eenmaal niet in elke baan. ‘Spreek bijvoorbeeld af dat je op zondag- en maandagavond werkt, maar andere avonden niet. Die avonden ga je sporten of iets anders doen voor jezelf. Je kunt ook afspreken dat je als je thuiskomt niet meer op je telefoon kijkt tot na het avondeten. Als je je geluid uitzet hoor je het in ieder geval niet als je berichten krijgt. Zulke afspraken met jezelf zorgen voor rust. Je weet: de komende drie uur heb ik privétijd en die vul ik zelf in.’

Thuis is thuis
Zo zijn er allerlei afspraken met jezelf te bedenken. Maar: hoe ga je je daaraan houden? ‘Het helpt om in taken te denken,’ zegt Kinnunen. Bedenk van tevoren wat je die dag gedaan wilt krijgen op je werk. Als je die taken af hebt kun je je werk ’s avonds makkelijker loslaten.’ Dat vergt dus wel discipline. Maak elke dag opnieuw de keuze om werk en privé die dag zo goed mogelijk af te bakenen. ‘Op een dag dat werk en privé veel in elkaar overlopen, hebben mensen voor hun gevoel minder dingen voor elkaar gekregen en zijn ze minder tevreden over hun leven thuis,’ zegt Van Steenbergen. Maar, zegt ze ook: wees niet te rigide. ‘De ene dag houden mensen hun rollen beter uit elkaar dan de andere dag. En soms lukt het twee, drie weken even niet en werk je ’s avonds nog door. Na zo’n drukke periode herpak je jezelf gewoon weer.’

Ook voor de ambitieuze achievers die het heerlijk vinden om alle ballen tegelijkertijd in de lucht te houden, is het de moeite waard afspraken te maken. Hoewel zij hun verschillende rollen het liefst integreren, hebben ook zij uiteindelijk de meeste baat bij thuis thuis zijn, en op hun werk aan het werk. Goed presteren op het werk gaat juist samen met thuis kunnen ontspannen of met andere dingen bezig zijn. Je werk profiteert ervan als je goed in je vel zit, net als je partner, kinderen en vrienden. Rollen scheiden is voor iedereen het gezondst, zeggen de deskundigen dan ook unaniem. Plus: hoe vaker je het doet, hoe beter je het onder de knie krijgt. En als het je lukt om de afspraken met jezelf na te komen voel je je zó trots, voorspelt Van Steenbergen. ‘Je bent dan trots op je goede balans tussen werk en privé, in plaats van dat je “druk, druk, druk” geweest bent.’ Het gevolg is niet alleen meer rust en controle over je tijd, maar ook een oppepper voor je zelfvertrouwen: morgen wil je het weer zo aanpakken.

ZO SCHEID JE WERK EN PRIVÉ
Verdeel je werk in taken, zodat het duidelijk is wanneer je iets af hebt. Maak een to-dolijst en plan die niet te vol. Je hebt altijd tijd nodig voor onverwachte, urgente klussen. Werk je overdag vaak thuis? Werk dan niet door tot vlak voordat je naar bed gaat, want dan val je moeilijker in slaap. Ruim tijd in om los te komen van je werk. Werk thuis in een bepaalde kamer. Zo wordt van rol switchen makkelijker. Zet in je privétijd het geluid van meldingen op je telefoon of laptop uit

WELK TYPE BEN JE?
Integreerders (47%) zijn multitaskers die werk en privé niet gescheiden houden. Op het werk of thuis worden ze vaak in hun rol onderbroken omdat hun andere rol hun aandacht opeist. Daardoor kunnen ze niet goed bijkomen van de verschillende rollen. Scheiders (19%) bakenen hun rollen wél af. Thuis nemen ze geen werktelefoontjes op en op het werk verdwijnt thuis naar de achtergrond. Ze zijn dus volledig gericht op hun rol van dat moment. Dit is de beste strategie om bij te komen en je weer op te laden. Als je thuis op zakelijke mails en telefoontjes reageert, hoor je bij de 21% die het risico loopt een workaholic te zijn. Het gevolg is fysiek en emotioneel minder fit zijn. Regel je vaak dingen voor jezelf, of de zorg voor je gezin, onder werktijd? Dan hoor je bij de 15% die op het werk veel met thuis bezig is. Je loopt weinig risico om overwerkt te raken, maar het gevaar is wel dat je je pauze niet gebruikt om te herstellen van je werk. 

Bronnen: https://www.linkedin.com/pulse/zo-maak-je-betere-afspraken-met-jezelf-akkermans-game-changers?trk=hp-feed-article-title-like    U. Kinnunen e.a., The role of worknonwork boundary management in work stress recovery, International Journal of Stress Management, 2015 / C. Zieberts e.a., The relationship of on-call work with fatigue, work-home interference, and perceived performance difficulties, Biomed Research International, 2015 / G. Danner-Vlaardingerbroek e.a., The psychological availability of dual-earner parents for their children after work, Family Relations, 2013

Geschreven door Martje Doeve.